مرتضى راوندى

355

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

ملاقات كرد و تصميم گرفتند كه در فتح سمرقند عجله نكنند ، زيرا بيم داشتند كه با مقاومت شديد مردم مواجه گردند . چون در خود جرأت جنگ نديدند ، راه حيله و تزوير پيش گرفتند و به رهبر مدافعين شهر نامه‌اى نوشته قسم ياد كردند كه تو بر مقام خود باقى هستى و به هيچ - يك از اهالى شهر صدمه‌اى نخواهد رسيد . پس از آنكه نامه با مقدارى تحف و هدايا رسيد ، جاسوسان اعزامى تيمور شروع به كار كردند . چون تركيب اجتماعى و منافع طبقاتى سربداران يكسان نبود ، تيمور و امير حسين بر آن شدند كه از عناصر متزلزل اين جبهه براى اجراى مقاصد خود استفاده كنند . در آغاز بهار 1366 ميلادى امير حسين و تيمور ، با سپاهيان خود به سمرقند نزديك شده و در نزديكى شهر ، اردو زدند ، و خطاب به سربداران نوشتند كه « ما به شما اطمينان مىدهيم كه رفتار ما با شما از هر حكومت ديگرى بهتر و عادلانه‌تر باشد . » رهبران قوم به اين كلمات فريبنده گوش دادند و به اردوى امير حسين رهسپار شدند . ولى موقعى كه به آنجا رسيدند ، دستگير و اعدام شدند . به اين ترتيب ، جنبش مردم به طرزى بىرحمانه سركوب و امير حسين و تيمور بار ديگر فرمانرواى سمرقند شدند . دوران دوستى امير تيمور با برادرزنش ، امير حسين ، چندان نپاييد ، و پس از فتح سمرقند ، صفاى ايشان به كدورت مبدل شد ، و سرانجام بين آن دو جنگى درگرفت كه در جريان آن امير حسين مغلوب و مقتول شد . سياست جنگى و فتوحات تيمور تيمور در جنگهاى غارتگرانهء خود ، مانند چنگيز و خانهاى جغتايى آسياى ميانه مىكوشيد منافع بزرگان چادرنشين مغول و ترك و بزرگان اسكان يافتهء تاجيك را آشتى دهد . وى نيك درك مىكرد كه بزرگان مزبور فقط هنگامى از جنگهاى خانگى صرفنظر كرده پشتيبان يك دولت نيرومند مركزى خواهند شد كه دولت مزبور بتواند جنگهاى پردامنهء غارتگرانه به منظور تسخير كشورهاى ديگر به راه بيندازد تا بزرگان فئودال بدان وسيله اراضى جديد و غنايم فراوان به دست آورند . تيمور كه سخت مىكوشيد منافع طبقهء فئودال و بويژه گروه زمامدار آن يعنى بزرگان چادرنشين مغول و ترك را تأمين كند ، نقشهء وسيعى براى فتح و تسخير اراضى قزل اردو و ايران و هندوستان و قفقاز و كشور - هاى آسياى مقدم طرح كرد . تيمور مىكوشيد با غارت كشورهاى مفتوح ، نيروهاى مولّدهء ماوراء النهر را ترقى دهد . وجوه و وسايلى را كه در جنگها از طريق غارت و چپاول به دست مىآورد براى احداث قنوات و ابنيه و تزيين شهرهاى آن ديار مورد استفاده قرار مىداد و از ممالك مسخره ، پيشه‌وران را به ماوراء النهر مىآورد . بديهى است كه اين اقدامات را به نفع طبقهء فئودال به عمل مىآورد . تيمور مىخواست نظارت خود را بر جاده‌هاى كاروان‌رو و بازرگانى ميان اروپا و آسيا برقرار سازد و بدين‌سبب ، كوشيد تا ايران و عراق عرب و كشورهاى قفقاز و آسياى مقدم را كه اكثر جاده‌هاى يادشده از آن مىگذشت ، تسخير كند .